สกัดองค์ความรู้ KM: การยกระดับความปลอดภัยในห้องปฏิบัติการทดสอบทางกายภาพ 4 ศูนย์เครื่องมือวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี

 

ผลงาน UBU KM FAIR 2026 | ประเภทผลงาน: สายสนับสนุน | พัฒนาห้องปฏิบัติการ

 

 

ชื่อผลงาน: การยกระดับความปลอดภัยในห้องปฏิบัติการทดสอบทางกายภาพ 4 ศูนย์เครื่องมือวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี

 

ชื่อเจ้าของผลงาน: นางสาวณัฐศิริ วงษ์แสง กองวิจัย นวัตกรรมและบริการวิชาการ สำนักงานมหาวิทยาลัยอุบลราชธานี

 

สามารถสรุปสาระสำคัญและองค์ความรู้หลักได้ดังนี้:

1. บริบทและวัตถุประสงค์ (Context & Objectives)

     ห้องปฏิบัติการทดสอบทางกายภาพ 4 (SEC 215) เป็นห้องปฏิบัติการที่ให้บริการวิเคราะห์ทดสอบด้วยเครื่องมือวิเคราะห์ธาตุขั้นสูง ได้แก่ เครื่องเอ็กซเรย์ฟลูออเรสเซนซ์ (X-ray Fluorescence Spectrometer: XRF) ซึ่งจัดเป็นเครื่องกำเนิดรังสีตามกฎหมาย รวมทั้งมีการใช้งานสารเคมีและแก๊สอันตราย

 จึงจำเป็นต้องยกระดับความปลอดภัยเพื่อป้องกันอันตรายต่อบุคลากร ผู้ใช้บริการ และสิ่งแวดล้อม

 

2. กรอบองค์ความรู้และมาตรการการดำเนินงาน (Core Knowledge & Implementation)

    การยกระดับความปลอดภัยขับเคลื่อนผ่าน 2 มิติหลัก ได้แก่

มิติที่ 1: การจัดการความปลอดภัยสารเคมีตามระบบ ESPReL Checklist (7 องค์ประกอบ)

ใช้วงจรคุณภาพ PDCA ในการบริหารจัดการ

     - Plan (วางแผน): ประเมินสถานะปัจจุบัน (Gap Analysis) เทียบกับข้อกำหนด ESPReL, แต่งตั้งคณะทำงานกำหนดผู้รับผิดชอบชัดเจน และวางแผนโครงสร้างทางวิศวกรรม/งบประมาณ เช่น ระบบระบายอากาศ แผงกั้นรังสี

     - Do (ปฏิบัติ): เข้าร่วมโครงการแม่ข่ายความปลอดภัย, ดำเนินการสำรวจและประเมินตนเองผ่านระบบ ESPReL Checklist ทั้งก่อนและหลังการพัฒนา

    - Check (ตรวจสอบ): จัดให้มีการตรวจประเมินภายใน (Internal Audit) เป็นระยะเพื่อติดตามความก้าวหน้า

    - Act (ปรับปรุงแก้ไข): นำผลประเมินมาวิเคราะห์จุดบกพร่อง, จัดซ้อมแผนเผชิญเหตุฉุกเฉิน (สารเคมีหกไหล/ภัยทางรังสี) และยื่นขอรับการรับรองมาตรฐาน

มิติที่ 2: มาตรการความปลอดภัยทางรังสี (Radiation Safety)

    - การควบคุมพื้นที่: กำหนดพื้นที่ตั้งเครื่อง XRF เป็น เขตควบคุมทางรังสี (Controlled Area) มีระบบสัญญาณเตือนขณะเครื่องทำงาน และจำกัดสิทธิ์การเข้า-ออก

    - การเฝ้าระวังตัวบุคคล: จัดหาอุปกรณ์วัดปริมาณรังสีสะสมประจำบุคคล (OSLD) สำหรับเจ้าหน้าที่ปฏิบัติงาน และตรวจวัดปริมาณรังสีในสิ่งแวดล้อม

    - การปฏิบัติตามกฎหมาย: แต่งตั้งผู้รับผิดชอบความปลอดภัยทางรังสี, ซ้อมแผนฉุกเฉินทางรังสีอย่างต่อเนื่อง และแจ้งการครอบครอง/ใช้เครื่องกำเนิดรังสีต่อสำนักงานปรมาณูเพื่อสันติ (ปส.)

 

3. ผลสัมฤทธิ์และตัววัดความสำเร็จ (Results & Key Metrics)

    1. คะแนน ESPReL Checklist: เพิ่มขึ้นจาก 59% (ปี 2568) เป็น 94% (ปี 2569) โดยทั้ง 7 องค์ประกอบมีคะแนนผ่านเกณฑ์มากกว่า 80%

    2. การอนุมัติตามกฎหมาย: ได้รับใบแจ้งการครอบครองหรือใช้เครื่องกำเนิดรังสีถูกต้องตามกฎหมายจากสำนักงานปรมาณูเพื่อสันติ จำนวน 2 เครื่อง เมื่อวันที่ 25 พฤษภาคม 2569

    3. การรับรองระดับชาติ: ได้รับการยกระดับเป็นห้องปฏิบัติการต้นแบบ และผู้เขียนได้รับการพัฒนาจนได้รับใบรับรองเป็น ผู้ตรวจประเมินแบบรับร่วม (Peer Evaluation) จากสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.)

 

4. ผลกระทบและประโยชน์ที่ได้รับ (Impact & Value Creation)

    1. ด้านองค์กร: เกิด "วัฒนธรรมความปลอดภัย" (Safety Culture) ที่ยั่งยืน ผู้ปฏิบัติงานปฏิบัติตามข้อบังคับและสวมใส่ PPE ถูกต้องสม่ำเสมอ

    2. ด้านสังคมและสิ่งแวดล้อม: สถิติการเกิดอุบัติเหตุร้ายแรงเป็นศูนย์ (Zero Accident) ไม่มีการรั่วไหลของรังสีหรือสารเคมีสู่ชุมชนรอบข้าง

    3. ด้านเศรษฐกิจ: สร้างความเชื่อมั่นให้กับผู้ใช้บริการทั้งภายในและภายนอก ส่งผลให้ศูนย์เครื่องมือฯ มีรายได้จากการให้บริการเพิ่มขึ้น