บทความนี้จัดทำขึ้นเพื่อถ่ายทอดองค์ความรู้จากการปฏิบัติงานจริง ให้บุคลากรที่รับผิดชอบงานด้านข้อมูลวิจัยสามารถนำไปใช้เป็นแนวทางในการจัดทำข้อมูล FWCI ได้อย่างเป็นระบบ ตรวจสอบได้ และสามารถปฏิบัติซ้ำในรอบการประเมินต่อไป

องค์ความรู้จากงานประจำ → ขั้นตอนมาตรฐาน → ผลลัพธ์ที่ตรวจสอบได้

1. ที่มาและความสำคัญ

การติดตามผลกระทบของผลงานวิจัยไม่ได้พิจารณาเฉพาะจำนวนผลงานหรือจำนวนการอ้างอิงเท่านั้น แต่ควรพิจารณาว่าผลงานได้รับการอ้างอิงมากหรือน้อยเมื่อเทียบกับผลงานที่มีลักษณะใกล้เคียงกันในระดับสากลด้วย ตัวชี้วัด Field-Weighted Citation Impact หรือ FWCI จึงเป็นข้อมูลสำคัญสำหรับใช้ประกอบการวิเคราะห์ผลกระทบของผลงานวิจัย

FWCI เป็นตัวชี้วัดที่เปรียบเทียบการอ้างอิงที่ผลงานได้รับกับจำนวนการอ้างอิงที่คาดหมาย โดยคำนึงถึงสาขาวิชา ประเภทสิ่งพิมพ์ และปีที่เผยแพร่ ทำให้ช่วยลดผลกระทบจากความแตกต่างระหว่างสาขาวิชาและช่วงเวลาที่ผลงานเผยแพร่ได้

ในการดำเนินงานของคณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี จึงได้พัฒนากระบวนการจัดทำข้อมูล FWCI ผ่าน SciVal โดยจัดสร้างกลุ่มนักวิจัยของคณะ กำหนดเงื่อนไขการวิเคราะห์ ตรวจสอบผล และจัดเก็บหลักฐาน เพื่อให้สามารถใช้ข้อมูลเป็นหลักฐานเชิงประจักษ์ในการประเมินผลการดำเนินงานด้านการวิจัยและการประกันคุณภาพ

2. วัตถุประสงค์ของการถ่ายทอดองค์ความรู้

1. ถ่ายทอดขั้นตอนการจัดทำและวิเคราะห์ค่า FWCI จาก SciVal ให้เข้าใจง่ายและสามารถปฏิบัติตามได้

2. จัดทำแนวทางการปฏิบัติงานที่สามารถตรวจสอบย้อนกลับและนำกลับมาใช้ซ้ำได้

3. สร้างความเข้าใจเกี่ยวกับการกำหนดหน่วยวิเคราะห์และเงื่อนไขที่มีผลต่อค่า FWCI

4. จัดทำหลักฐานประกอบการรายงานผลการดำเนินงานและการประเมินด้านการวิจัย

3. ขั้นตอนการปฏิบัติงาน

ขั้นตอนที่ 1 : เข้าสู่ระบบ SciVal

เข้าสู่ฐานข้อมูล SciVal ด้วยบัญชีผู้ใช้งานที่ได้รับสิทธิ์ และตรวจสอบความพร้อมในการใช้งานเมนู My SciVal และ Compare

ขั้นตอนที่ 2 : จัดเตรียมและตรวจสอบรายชื่อนักวิจัย

รวบรวมรายชื่อนักวิจัยของคณะ ตรวจสอบรายชื่อซ้ำ และตรวจสอบความถูกต้องก่อนนำไปสร้างกลุ่มนักวิจัย

ขั้นตอนที่ 3 : สร้างกลุ่มนักวิจัยของคณะ

สร้าง Group of Researchers และกำหนดชื่อ Faculty of Science, UBU จากการตรวจสอบรายชื่อได้กลุ่มนักวิจัยจำนวน 86 คน

ขั้นตอนที่ 4 : นำกลุ่มเข้าสู่ Benchmarking

เข้าสู่ Compare → Benchmark all metrics และเลือก Faculty of Science, UBU เป็นหน่วยวิเคราะห์

ขั้นตอนที่ 5 : กำหนดเงื่อนไขการวิเคราะห์

กำหนดปี 2022–2025, All subject areas, Metric = Field-Weighted Citation Impact, Calculation = Mean, All publication types และ Include self-citations

ขั้นตอนที่ 6 : ตรวจสอบผลลัพธ์

ตรวจสอบค่า FWCI รายปีและ Overall ในมุมมอง Table พร้อมตรวจสอบ Metric details ให้ตรงกับเงื่อนไขที่กำหนด

ขั้นตอนที่ 7 : จัดเก็บหลักฐาน

บันทึกภาพหน้าจอผลลัพธ์ เงื่อนไขการวิเคราะห์ และข้อมูลที่เกี่ยวข้อง เพื่อให้สามารถตรวจสอบย้อนกลับได้

ขั้นตอนที่ 8 : จัดทำรายงานและถ่ายทอดองค์ความรู้
สรุปผลเป็นตาราง รายงาน และ Infographic เพื่อใช้ประกอบการประเมินและเผยแพร่เป็นองค์ความรู้

4. ผลการวิเคราะห์
จากการวิเคราะห์กลุ่ม Faculty of Science, UBU ในช่วงปี 2022–2025 โดยกำหนด All subject areas และใช้ Field-Weighted Citation Impact แบบ Mean รวม Self-citations พบผลดังนี้

ผลการวิเคราะห์พบว่า ค่า FWCI Overall ของคณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี ในช่วงปี 2022–2025 เท่ากับ 1.25 โดยค่า FWCI = 1.00 ใช้เป็นระดับค่าเฉลี่ยโลก ดังนั้นค่า 1.25 สะท้อนว่าผลงานในชุดที่วิเคราะห์มีผลกระทบด้านการอ้างอิงสูงกว่าระดับที่คาดหมายประมาณร้อยละ 25

เมื่อพิจารณารายปี ปี 2024 มีค่า FWCI สูงที่สุดที่ 1.83 ขณะที่ปี 2023 มีค่า 0.91 ส่วนปี 2022 และ 2025 มีค่า 0.99 และ 1.25 ตามลำดับ ทั้งนี้ ค่า Overall เป็นค่าที่ SciVal คำนวณสำหรับชุดผลงานที่เลือก จึงไม่ควรนำค่า FWCI รายปีมาหาค่าเฉลี่ยธรรมดาเพื่อแทนค่า Overall

5. เทคนิคและข้อควรระวังจากการปฏิบัติงาน

• ต้องกำหนดหน่วยวิเคราะห์ให้ชัดเจนก่อนเริ่มวิเคราะห์ หากต้องการประเมินระดับคณะ ควรสร้างกลุ่มนักวิจัยที่เป็นตัวแทนของคณะอย่างเหมาะสม
• ควรตรวจสอบรายชื่อผู้วิจัยซ้ำก่อนสร้าง Group of Researchers เพราะจำนวนสมาชิกของกลุ่มมีผลต่อความถูกต้องของหน่วยวิเคราะห์
• ควรบันทึกเงื่อนไขทุกครั้ง ได้แก่ ช่วงปี Subject area Metric วิธีคำนวณ ประเภทสิ่งพิมพ์ และการรวม/ไม่รวม Self-citations
• ควรตรวจสอบผลในมุมมอง Table และดู Metric details ก่อนนำตัวเลขไปจัดทำรายงาน
• ควรเก็บภาพหน้าจอเป็นหลักฐานอย่างน้อย 3 จุด คือ หน่วยวิเคราะห์ เงื่อนไขการคำนวณ และผลลัพธ์สุดท้าย
• หากจะเปรียบเทียบกับหน่วยงานอื่น ควรเปรียบเทียบหน่วยงานในระดับเดียวกันและใช้เงื่อนไขการวิเคราะห์ที่สอดคล้องกัน

6. องค์ความรู้ที่ได้รับและการนำไปใช้

จากการปฏิบัติงานพบว่า งานจัดทำตัวชี้วัด FWCI ไม่ได้เป็นเพียงการค้นหาตัวเลขจากระบบ แต่เป็นกระบวนการจัดการข้อมูลที่ต้องอาศัยการเตรียมข้อมูล การกำหนดหน่วยวิเคราะห์ การเลือกเงื่อนไข การตรวจสอบความถูกต้อง และการจัดเก็บหลักฐานอย่างเป็นระบบ องค์ความรู้ที่ได้สามารถนำไปใช้กับการจัดทำตัวชี้วัดด้านการวิจัยอื่น ๆ และสามารถพัฒนาเป็นคู่มือหรือมาตรฐานการปฏิบัติงานของหน่วยงานได้

การจัดทำ Infographic และชุดหลักฐานประกอบยังช่วยให้ผู้ปฏิบัติงานคนอื่นสามารถเรียนรู้กระบวนการได้รวดเร็ว ลดการพึ่งพาความรู้เฉพาะบุคคล และช่วยให้การดำเนินงานในรอบถัดไปมีความต่อเนื่อง

7. สรุป

การจัดทำและวิเคราะห์ค่า Field-Weighted Citation Impact (FWCI) ของคณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี เป็นตัวอย่างของการนำงานประจำมาพัฒนาเป็นองค์ความรู้ที่สามารถถ่ายทอดและนำกลับมาใช้ซ้ำได้ โดยมีขั้นตอนตั้งแต่การจัดเตรียมข้อมูลนักวิจัย การสร้างกลุ่ม Faculty of Science, UBU จำนวน 86 คน การกำหนดเงื่อนไขการวิเคราะห์ การตรวจสอบผล และการจัดเก็บหลักฐาน

ผลการวิเคราะห์ช่วงปี 2022–2025 ได้ค่า FWCI Overall = 1.25 และมีหลักฐานประกอบครบถ้วน สามารถนำไปใช้ในการติดตามผลกระทบของผลงานวิจัย การประกันคุณภาพ การจัดทำรายงาน และการประเมินผลการดำเนินงานด้านการวิจัยของคณะ

องค์ความรู้นี้เหมาะสำหรับเผยแพร่ผ่านระบบการจัดการความรู้ของมหาวิทยาลัย เพื่อเป็นแนวทางให้บุคลากรที่รับผิดชอบงานข้อมูลวิจัยสามารถนำไปประยุกต์ใช้และต่อยอดการพัฒนากระบวนการทำงานของตนเองได้

แหล่งข้อมูลและหลักฐาน

1) ฐานข้อมูล SciVal สำหรับการจัดทำและวิเคราะห์ค่า FWCI ของคณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี

2) ระบบการจัดการความรู้ มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี ซึ่งเป็นช่องทางสำหรับเผยแพร่องค์ความรู้และผลงานด้านการจัดการความรู้ของมหาวิทยาลัย

3) ภาพหน้าจอ SciVal และ Infographic ที่จัดทำขึ้นจากกระบวนการปฏิบัติงานจริง