การย้อมผ้าด้วยสีธรรมชาติ

วัตถุประสงค์

เพื่อศึกษาว่าผักหรือพืชชนิดใดให้สีเข้มกว่า หากถูกแสงแดดแล้วสีจางลงหรือไม่

อุปกรณ์และสารเคมี  สำหรับ 5 กลุ่ม

1.      บีกเกอร์ หรือ หม้อ

2.      เตาให้ความร้อน (hot plate and stirrer)

3.      แท่งแก้วคนสาร หรือ ช้อนด้ามยาว

4.      Forcept

5.      มีดและเขียง

6.      ผงซักฟอก     

7.      กรรไกร       5  อัน

8.      เชือกฟาง   

9.      หนังยาง

10.  ผ้าฝ้ายแบบหนา   5  เมตร  (กลุ่มละ 1 เมตร)

11.  กระเป๋าผ้าฝ้าย     10  อัน   (กลุ่มละ 2  อัน)

12.  ผ้าขาวบางสำหรับกรอง หรือ ตะแกรงร่อน

13.  ถุงมือ

14.  เปลือกมังคุด  

15.  กาบมะพร้าว    

16.  ผงขมิ้นชัน       

17.  กระเจี๊ยบแดง

18.  ใบเตย

19.  เปลือกเงาะ

20.  น้ำสารส้ม

21.  น้ำปูนใส

22.  น้ำมะขามเปียก  

23.  น้ำส้มสายชู

24.  เกลือแกง

การฟอกผ้า
          ผ้าที่เหมาะสมใช้ทําผ้ามัดย้อมสีธรรมชาติ คือ ผ้าฝ้าย ซึ่งก่อนทําผ้ามัดย้อมต้องนําผ้าฝ้ายมาฟอกก่อน โดยนําผ้าไปต้มกับน้ำเปล่า หรือน้ำขี้เถ้าจากไม้ยางพารา (น้ำด่าง) เพื่อชะล้างคราบไขมันและแป้ง

การมัดลาย

การมัดลายต้องมัดขณะที่ผ้ายังเปียกหมาดๆ โดยใช้ก้อนหิน เหรียญบาท วัสดุที่มีรูปทรงต่างๆหรือไม้ไผ่ที่เหลาเป็นซี่เล็กๆ เป็นตัวสร้างลวดลาย แล้วใช้เชือกฟางหรือยางเส้นมัดเป็นรูปแบบต่างๆ ตามการสร้างสรรค์ของผู้มัดลาย

การย้อม

นําผ้าที่มัดลวดลายไว้แล้วไปต้มกับน้ำสีที่เตรียมเอาไว้ ประมาณ 3 ชั่วโมง และทุก 1 ชั่วโมงจะต้องนําผ้ามัดย้อมล้างในน้ำด่างหรือน้ำสนิมหรือ น้ำขี้เถ้า หรือน้ำปูนใส แล้วย้อมสีอีกครั้ง

แช่ประมาณ 30 นาที เกลือแกง จะใช้ผสมกับน้ำสีย้อมเพื่อช่วยให้สีติดเส้นด้ายได้ง่ายขึ้น

การล้างสีควรใช้น้ำเย็นผสมน้ำส้มสายชูเล็กน้อยเพื่อยืดอายุสีให้ติดทนขึ้น

สารช่วยย้อม หรือ สารกระตุ้นสี เป็นสารที่ช่วยให้สีติดกับเส้นด้ายดีขึ้นและเปลี่ยนเฉดสีธรรมชาติให้เปลี่ยนแปลงไปจากสีเดิม ในสมัยโบราณจะใช้การเติมมูลหรือปัสสาวะสัตว์ลงไปในถังย้อม ปัจจุบันมีการใช้สารที่ได้จากทั้งสารเคมีและสารธรรมชาติดังนี้

(1.1) สารช่วยย้อมเคมี (มอร์แดนท์) หมายถึง วัตถุธาตุที่ใช้ผสมสีเพื่อให้สีติดแน่นกับผ้าที่ย้อม

สารส้ม (มอร์แดนท์อลูมิเนียม) จะช่วยจับยึดสีกับเส้นด้ายและ ช่วยให้สีสด สว่างขึ้น มักใช้กับการย้อมสี น้ำตาล-เหลือง-เขียว

กรด ได้จากพืชที่มีรสเปรี้ยว เช่น น้ำมะนาว น้ำใบหรือฝักส้มป่อย น้ำมะขามเปียก